Screenshot van de antennekaart

Benieuwd waar in Nederland zendmasten voor 2G, 3G, 4G of 5G staan? Open de antennekaart en kijk zelf rond!

Zo zorgen de mobiele providers dat je bereikbaar blijft op festivals


Lage bassen dreunden eind Juni in de omgeving van Biddinghuizen. Het Defqon festival vond daar weer plaats, voor het eerst sinds 2019. Af en toe was de muziek goed hoorbaar in de nieuwe woning, wat afgelopen half jaar veel vrije tijd heeft gekost, waardoor de content op de site een beetje tegenviel. Maar dat project is inmiddels afgerond, dus het is weer tijd om de nieuwste ontwikkelingen in de telecomsector te delen. Sinds het begin van het festivalseizoen heb ik veel onderzoek gedaan naar hoe providers ervoor zorgen dat je bereikbaar blijft op een festival. De grote projecten op het vaste netwerk zijn inmiddels bekend en lopen mooi door. Maar op tijdelijke locaties voor festivals hebben we nog nooit uitgebreid ingezoomd. Voor 2022 hebben we zeker 2 jaar geen festivals gezien. 2 jaar waarin het dataverbruik flink toenam, en waarin het Tele2 netwerk werd afgebouwd. Mijn lijst met tijdelijke zendmasten op festivals van dit jaar bevat inmiddels bijna 150 locaties, en is waarschijnlijk nog niet eens compleet. Een groot deel hiervan werd verklapt door tijdelijke straalverbindingen. Van deze locaties hebben we een deel bezocht en bekeken. In dit artikel laten we jullie zien wat de ontwikkelingen zijn in de tijdelijke setups die providers gebruiken, en nemen we jullie mee naar een aantal festivals. Het normale macronetwerk van de providers is meestal ontworpen op een bepaald aantal apparaten in een bepaald gebied. Op een gemiddeld festival lopen al snel enkele duizenden tot tientallen duizenden mensen rond. Het is dan niet gek dat dit teveel apparaten zijn voor het vaste netwerk. Er zijn grofweg 3 manieren om capaciteit op een mobiel netwerk te verhogen: meer spectrum, meer/kleinere cellen en het bouwen van meer sites. Bijplaatsen van spectrum op het vaste netwerk levert over het algemeen niet voldoende winst op. Daarom plaatsen providers bij de meeste festivals een tijdelijke zendmast. Deze zien er over het algemeen anders uit dan wat je gewend bent. ### Verschillende antennes Voor deze tijdelijke festivalmasten worden meestal speciale antennes gebruikt, namelijk multi-beam antennes. Een normale sectorantenne heeft een straalbreedte van rond de 65 graden. In een normale mast hangen meestal 3 van deze antennes, om dekking rondom te verzorgen. Maar als je een terrein hebt met heel veel mensen wil je het netwerk opdelen in zo klein mogelijke sectoren, om ervoor te zorgen dat je de bandbreedte met zo weinig mogelijk apparaten hoeft te delen. Daarom zie je providers op festivals vaak antennes gebruiken die 30 graden of 15 graden breed zenden. Een multi-beam antenne is een paneelantenne waar 5 of 6 sectoren van 15 graden in zitten. Daarmee kunnen deze antennes dus een gebied van in totaal 90 graden breed dekken. In de onderstaande foto kun je het bereik drie sectoren van een multi-beam antenne van Vodafone zien, op het TT-Circuit in Assen.
3 sectoren van een multi-beam antenne van Vodafone op het TT-Circuit in Assen.3 sectoren van een multi-beam antenne van Vodafone op het TT-Circuit in Assen.
Hierboven kun je duidelijk 3 stralen zien die uit een multi-beam antenne komen. De verschillende sectorbreedtes worden soms door elkaar gebruikt. Je ziet dan multi-beam antennes van 15 graden, antennes voor 30 graden breed en 'normale' sectorantennes die 65 graden breed zenden. De radioplanners van de providers kiezen dit op basis van de verwachte drukte in bepaalde gebieden. De multi-beam antennes zijn makkelijk te herkennen. Voor elk sector gaan twee kabels in de antenne. Soms worden bepaalde sectoren strategisch niet gebruikt.
Een multi-beam antenne van T-Mobile met 6 sectoren van 15 graden breed.Een multi-beam antenne van T-Mobile met 6 sectoren van 15 graden breed.
### Het actieve netwerk We gaan nu kijken naar de apparatuur die door elke provider wordt gebruikt, en eventuele ontwikkelingen hierin. #### KPN KPN is de eerste provider die we gaan bekijken. KPN is zijn netwerk druk aan het ombouwen van Ericsson naar Huawei. Voor de coronaperiode had KPN een metalen frame met daaraan 9 setjes RRUs. 1800MHz, 2100MHz en 2600MHz. Deze werden via een combiner aangesloten op de antennes. KPN kon hierdoor per festivalcontainer dus 9 sectoren uitzenden. Voorheen waren deze festivalcontainers opgebouwd met Ericsson apparatuur. In 2020 heeft KPN deze festivalcontainers vernieuwd met Huawei apparatuur. De eerste opstelling hiervan was op de Formule 1 in 2021. Maar ik had zelf nog nooit een vernieuwde Huawei opstelling kunnen zien. Dat gaf dus extra motivatie om tijdens de opbouwperiode veel festivallocaties af te struinen om te zien hoe de techniek eruit ziet. Begin Mei lukte het me om zo'n opstelling te bekijken. Elke festivalcontainer heeft nu 9 setjes 1800+2100MHz RRU's, en 9 setjes 2600MHz FDD RRU's. De signalen hieruit worden gecombineerd waardoor alle signalen samen de antenne in gaan. Daarnaast heeft KPN per festivalcontainer ruimte voor 1 2600MHz TDD massive mimo antenne. Aan het begin zette KPN op deze locaties 5G in op 2100MHz via DSS. Dit is al vrij snel uitgeschakeld na de eerste festivals.
Een festivalcontainer van KPN. Aan de voorkant 6 setjes RRU's, aan de achterkant nog 3 setjes.Een festivalcontainer van KPN. Aan de voorkant 6 setjes RRU's, aan de achterkant nog 3 setjes.
KPN heeft sinds het begin van het seizoen ook zonnepannelen geplaatst op hun festivalcontainers. Deze kunnen de accu's in de kast rechtstreeks opladen waardoor minder stroom uit de aggregaat hoeft te worden gebruikt. Het geeft ook wat extra betrouwbaarheid wanneer de spanning onverwacht wegvalt. Bij een aantal festivals waar KPN de basisinfrastructuur voor de andere providers regelt is ook gebruik gemaakt van een nieuwer type aggregaat, die primair uit zonne energie levert, maar kan terugvallen op een dieselaggregaat wanneer er te weinig zon is. Een tijdelijke zendmast moet natuurlijk verbonden worden met de rest van het netwerk. Meestal worden hiervoor straalverbindingen gebruikt die verbinden naar een andere site. Alle providers gebruiken hiervoor Huawei RTN380 verbindingen. Deze werken op een frequentie van 80GHz met een kanaal van 750MHz breed en 4096QAM modulatie. Hierdoor kunnen de providers meerdere gigabits over de straalverbinding sturen. Meestal genoeg voor een tijdelijke mast. Maar KPN heeft de luxe van een gigantische hoeveelheid glasvezel in de grond. Daarom heeft KPN bij een flink aantal festivallocaties een glasvezelkast geplaatst op de plek waar de tijdelijke mast komt te staan. KPN hoeft hier dan niet te vertrouwen op straalverbindingen, maar kan rechtstreeks in het netwerk inprikken op een 10Gbps glasvezelverbinding.
Glasvezelkast voor KPN, waar een tijdelijke zendmast op kan worden aangesloten. Deze staat in Alkmaar in de buurt van het AZ-Stadion, en wordt gebruikt voor het jaarlijkse koningsdagfestival op de parkeerplaats.Glasvezelkast voor KPN, waar een tijdelijke zendmast op kan worden aangesloten. Deze staat in Alkmaar in de buurt van het AZ-Stadion, en wordt gebruikt voor het jaarlijkse koningsdagfestival op de parkeerplaats.
KPN is eigenlijk de enige provider die losse 30-graden antennes gebruikt. KPN is erg selectief met het inzetten van capaciteit. Je ziet vaak dat 15 graden multi-beam antennes en 30 graden antennes door elkaar worden gebruikt. Daarnaast zet KPN tijdens vrijwel alle festivals een sector of zelfs een hele locatie van het vaste netwerk uit. In andere gevallen zetten ze alleen het lage spectrum op het vaste netwerk uit wat naar het festival richt. Dit is om ervoor te zorgen dat telefoons niet ongewenst op het vaste netwerk terechtkomen, wat daardoor overbelast raakt. Hoewel dit logisch klinkt lijkt KPN de enige provider die actief spectrum uitschakelt. #### Vodafone De volgende provider waar we naar gaan kijken is Vodafone. Van voor 2020 kan ik me slecht herinneren hoe de Vodafone evenementlocaties eruit zagen. Ik heb een enkele keer een rode container gezien met een mast er bovenop. De apparatuur stond binnen in de container en was daardoor niet zichtbaar. Op dat moment zond de tijdelijke mast alleen 1800MHz uit, en wat 3G carriers op 2100MHz. Tegenwoordig gebruikt Vodafone al het spectrum wat ze hebben. Dus 1800MHz, 2100MHz en twee carriers op 2600MHz. Daarnaast plaatst Vodafone bij de meeste tijdelijke masten nog drie sectoren met laag spectrum, namelijk 4G op 800MHz en 2G op 900MHz. Vodafone is daarmee de enige provider die laag spectrum inzet op tijdelijke masten. Op het moment van schrijven lijkt Vodafone 13 locatiecontainers te hebben. Dit is alles wat ik ben tegengekomen, en past precies in het gat van eNodeB nummers die bekend zijn op de Antennekaart. Ze hebben twee verschillende soorten. Een deel heeft zenders voor 6 sectoren, en een deel heeft apparatuur voor 9 sectoren. De apparatuur hangt in een rood stalen frame. 2 kasten aan de voorkant met basebands en transmissie erin, en aan de achterkant een rack met RRU's.
Frame met apparatuur voor een tijdelijke Vodafone locatie.Frame met apparatuur voor een tijdelijke Vodafone locatie.
Op de foto zie je een locatieset voor 6 sectoren. De 3 RRU's linksboven zijn voor 800MHz (Radio 2217). Daarnaast hangen 6 2242 RRU's voor 1800MHz en 2100MHz. Linksonder hangen 3 RRU's voor 900MHz (met handvat, de 2219). En daarnaast hangen 6 2212 RRU's voor 2600MHz. Bovenin hangen combiners die de signalen combineren in een enkele feeder. Vodafone gebruikt vaker dan de andere providers locatiesetups met maar 3 'normale' sectoren rondom de mast. Over het algemeen houdt dit zich goed. Het Vodafone netwerk lijkt minder populair onder de doelgroep van sommige festivals. Daardoor is een Vodafone verbinding soms nog wel bruikbaar wanneer KPN of T-Mobile tegen de capaciteit lopen. Het gebruik van laag spectrum is uniek. Vodafone heeft een speciaal type multi-beam antenne waar 3 30 graden brede sectoren met laag spectrum uit komen. Deze wordt regelmatig geplaatst bij festivals om het 2G netwerk te ontlasten.
Een multi-beam antenne voor 800MHz en 900MHz.Een multi-beam antenne voor 800MHz en 900MHz.
#### T-Mobile T-Mobile heeft dit festivalseizoen de meeste locatiesetups geplaatst. Waar Vodafone minder populair is onder de doelgroep voor de meeste festivals is T-Mobile juist veel populairder. Dat is soms voelbaar in de snelheid van het netwerk. T-Mobile begon het jaar met hun oudere locatieset die 1800MHz en 2100MHz kan zenden. Elke set heeft zenders voor 6 sectoren. Maar doordat deze set van T-Mobile veel compacter is dan die van KPN of Vodafone worden bij de grotere festivals meestal 2 sets per mast geplaatst, waardoor ze maar liefst 12 sectoren kunnen uitzenden. Qua configuratie lijken deze locatiesets van T-Mobile erg veel op vaste locaties. In elke locatieset zitten 2 BBU's, die elk 3 sectoren doen. Wanneer er 12 sectoren nodig zijn hebben ze dus 4 BBU's om de site aan te sturen. Een voorbeeld zie je hieronder. Deze foto is genomen een aantal dagen voor Koningsdag bij het Olympisch Stadion in Amsterdam.
Een tijdelijke mast waar T-Mobile twee sets kasten inzet om 12 sectoren te kunnen zenden.Een tijdelijke mast waar T-Mobile twee sets kasten inzet om 12 sectoren te kunnen zenden.
Tijdens dit koningsdag festival liep deze tijdelijke locatie qua capaciteit helemaal vol. Het zou mooi zijn om het voormalige Tele2 2600MHz FDD spectrum in gebruik te gaan nemen. In Mei doken de eerste locaties al op waar dit spectrum was toegevoegd. En vanaf Juni zagen we de oudere opstelling niet meer terugkomen. De tweede kast van elke set heeft ruimte gemaakt voor een rack met RRU's. Hier hangen zes 5502 RRU's, voor 4T4R 1800MHz + 2100MHz, en zes 5301 RRU's, voor 4T4R 2600MHz. Maar deze worden gewoon in 2T2R mode gebruikt. Via combiners aan de zijkant gaat het signaal naar de antennes in de mast.
Een nieuwe locatieset van T-Mobile met 2600MHz.Een nieuwe locatieset van T-Mobile met 2600MHz.
De performance van deze vernieuwde sites was voelbaar beter dan op de oude locatieset. Dus het toevoegen van 2600MHz helpt enorm. Waar andere providers nog wel eens spelen met grotere sectoren of verschillende antennes hangt T-Mobile vrijwel altijd 1 of 2 multi-beam antennes van 6x 15 graden op. In principe worden maar 2 van de 4 poorten van de meeste RRU's gebruikt. Toch hebben we van het Formule 1 evenement in 2022 screenshots gezien van telefoons met mimo rank 4 op bepaalde plekken waar een 'normale' sectorantenne hangt. Dat betekent dus dat T-Mobile af en toe 4x4 mimo inzet, of hier een proef mee aan het doen is. Dat is voor het eerst op tijdelijke masten in Nederland. We moeten komend festivalseizoen dus goed opletten of we dit vaker gaan zien. Het opbouwen van al deze tijdelijke masten is een enorme logistieke operatie. In de piekweken zijn er weekenden waar zelfs 5 tot 10 tijdelijke masten in het land staan. In Augustus waren er zo veel festivals dat providers te weinig apparatuur hadden. Want in Biddinghuizen vond Lowlands plaats, in Hilvarenbeek en Amsterdam waren een aantal festivals, bij Mysteryland in Hoofddorp stonden meerdere tijdelijke masten, en ze infrastructuur voor de Formule 1 moest al worden opgebouwd. In één geval hebben we zelfs gezien dat KPN een normale type 2 site heeft gebouwd in een tijdelijke zendmast in Almere. Ziet er gek uit, maar het is beter dan niks.
Een 'normale' KPN site in een tijdelijke festivalmast.Een 'normale' KPN site in een tijdelijke festivalmast.
Tot zover onze informatie over de netwerkapparatuur wat providers gebruiken op festivals. Maar we zijn nog niet klaar. In deel 2 van dit artikel nemen we je mee naar een aantal festivals, en gaan we daar laten zien hoe de boel is opgezet. Daarnaast is alle drukte in het privéleven weer op een normaal niveau gekomen. Nog bedankt voor de fijne berichten naar waar de content op de site bleef. De ontwikkelingen in de telecomsector zijn te interessant om niet meer met jullie te delen. We gaan een interessante tijd tegemoet met de ombouw van Vodafone die bezig is, KPN die de Huawei ombouw afrondt, T-Mobile die alles gaat ombouwen naar Ericsson, en de aankomende uitrol van het 3500MHz spectrum. We zijn dus snel weer bij jullie terug met meer content. Heb je vragen of opmerkingen? Laat het weten op het Antenneforum.

KPN aan de leiding in de jaarlijkse Umlaut Connect test


De jaarlijkse Umlaut Connect (voorheen P3) test heeft in de eerste weken van 2022 weer plaatsgevonden. De resultaten zijn vandaag gepubliceerd, waarbij KPN de winnaar is met 976 van de 1000 punten. Kort gevolgd door T-Mobile met een verschil van maar vier punten, namelijk 972 van de 1000. Vodafone sluit af met 938 punten, wat wereldwijd gezien nog steeds erg goed is. De jaarlijkse benchmark bestaat uit meerdere componenten. Een drive-test waarbij meerdere auto's door het land rijden om diverse tests uit te voeren, een walk-test in grote steden, een test in treinen op belangrijkste trajecten, en ten slotte nog een crowd test waarbij in een periode vanaf Augustus 2021 tot Februari 2022 testdata is verzameld via telefoons van 112.509 gebruikers in het land. Dit laatste wordt gedaan door code toe te voegen aan bepaalde populaire apps in de app stores. De providers worden getest op kwaliteit van voice (telefoongesprekken) en data. KPN en T-Mobile scoren even hoog op de voice test. Hierbij doet T-Mobile het iets beter in de drive-tests door steden, terwijl KPN het beter doet in drive-tests in dorpen. In alle situaties heeft T-Mobile de snelste setup-tijd van het telefoongesprek. Uit de data-test wordt duidelijk dat KPN in de steden net iets meer capaciteit te verdelen heeft, terwijl het T-Mobile netwerk in sommige categorieën net iets betrouwbaarder is. In de laatste categorie, de crowd test, wordt duidelijk dat T-Mobile de sterkste dekking heeft, kort gevolgd door Vodafone. Een verklaring hiervoor is de grotere hoeveelheid sites die deze operators hebben in dichtbevolkte gebieden. Wel is de dekking over het hele land van KPN beter volgens deze test. Al met al wordt uit de Umlaut Connect test steeds duidelijker dat de Nederlandse netwerken erg aan elkaar gewaagd zijn, en dan met name KPN en T-Mobile. In de meeste categorieën zijn de verschillen maar minder dan één procentpunt. Vodafone scoort lager dan KPN en T-Mobile, maar doet het wereldwijd gezien nog steeds erg goed. KPN heeft de laatste twee jaar enorm veel geïnvesteerd in het mobiele netwerk door alles om te bouwen naar Huawei. Daarbij zijn op de meeste plekken erg zware sites gebouwd. Je komt zelfs in het buitengebied nog regelmatig sites tegen met al het spectrum, inclusief 2600MHz (FDD en TDD). De echte strategie van 2600MHz TDD is hier nog vrij onduidelijk. Want ondanks dat KPN dit op veel sites uitrolt (met in de steden zelfs massive mimo antennes) zie je maar vrij zelden dat deze band wordt gebruikt op de telefoon, terwijl de TDD band wel dubbel zo groot is als de FDD band. Het enige moment dat de TDD band duidelijk groot is ingezet was met de Formule 1 in Zandvoort. Mogelijk is KPN nog aan het experimenteren met de grootschalige inzet van deze band en zullen we deze later vaker in actie zien, maar het is zonde om te zien dat KPN nu heel veel geld steekt in de uitrol van een frequentieband die vervolgens amper wordt gebruikt. De grote overcapaciteit op het nieuwe KPN netwerk geeft de operator een duidelijk voordeel in de begindagen van het 5G-tijdperk. Toch is onze verwachting dat wanneer de ombouw naar het Huawei netwerk klaar is we vrij lange tijd amper upgrades zullen zien aan deze sites. De enige grote upgrade zal dan de toevoeging van het 3500MHz spectrum zijn. Dit terwijl T-Mobile veel selectiever is met de inzet van het spectrum, waar ze het alleen toevoegen op plekken waar het echt voordeel biedt. T-Mobile heeft wat spectrum betreft meer ruimte om te groeien, dus bestaat de kans dat deze operator de leiding in deze test in de nabije toekomst weer overneemt. Vodafone is op dit moment ook een grote upgrade aan het doen, waarbij bestaande sites niet alleen worden geupgrade, maar ook veel nieuwe sites worden gebouwd. Het zal daarom interessant worden of Vodafone in de toekomst dichter bij KPN en T-Mobile zal scoren. De volledige testuitslag van Umlaut [lees je hier](https://www.umlaut.com/stories/kpn-is-the-winner-of-our-mobile-network-test-in-the-netherlands).
Reageer

Jaarafsluiting 2021


Het jaar 2021 is inmiddels alweer voorbij. De ontwikkelingen in de telecomsector zijn weer flink geweest. Daarom willen we om het jaar af te sluiten alle ontwikkelingen die dit jaar in de Nederlandse netwerken hebben plaatsgevonden op een rij zetten, en blikken we alvast voorzichtig vooruit op wat we de komende tijd verwachten. ### KPN We beginnen bij KPN. Gedurende 2021 zijn er ruim duizend sites omgebouwd van Ericsson naar Huawei. Op dit moment is de meerderheid van alle KPN locaties omgebouwd naar Huawei. Met een tempo van zo'n 15 tot 20 sites per week wordt het hele land stukje voor stukje omgebouwd. KPN houdt nog steeds stevig vast aan de standaardlayouts die ze gebruiken sinds het begin van de Huawei uitrol. Qua capaciteit zijn er nog steeds grofweg 3 soorten locaties. Binnen de drie soorten zitten nog kleine variaties in het formaat van de antennes. De hoeveelheid capaciteit op de nieuwe sites is enorm. Nu KPN steeds verder in de buurt van het noorden van het land komt valt op dat een flink aantal locaties in dunbevolkt landelijk gebied hele zware layouts krijgen, waardoor de komende jaren upgrades in principe bijna niet nodig zijn. Ondanks de matige festivalzomer is het nieuwe ontwerp tijdelijke zendmast van KPN met Huawei apparatuur nu ook gereed. Deze is onder andere al gebruikt tijdens de Formule 1 in Zandvoort. Ik heb deze helaas nog nergens van dichtbij kunnen bekijken. Ik hoop dus dat dat in het komende jaar gaat lukken. In de laatste maanden van 2021 is KPN bezig om alvast afscheid te nemen van het 3G netwerk. Dit jaar zijn een flink aantal oude 3G-only sites omgebouwd naar volwaardige Huawei locaties. Op 1 November is 3G vrijwel overal uitgeschakeld in de 2100MHz band. Alleen sites met alleen 3G 2100MHz houden deze band nog, in afwachting tot ombouw. Niet al te lang daarna is de 2100MHz 4G carrier op alle Huawei sites vergroot naar de volle 20MHz. Op Ericsson sites blijft deze carrier 15MHz breed. Ook de 900MHz 3G band staat op de planning om uitgeschakeld te worden, namelijk op 31 Maart 2022. Vorig jaar was al te zien dat KPN op een aantal indoorlocaties 5G heeft geactiveerd in de 2100MHz band door middel van Dynamic Spectrum Sharing (DSS). Rond begin December is dit doorgevoerd op vrijwel alle indoorlocaties in het KPN netwerk. Hierdoor kunnen gebruikers ook binnen gebruik maken van een 5G verbinding. Toch hebben de meeste KPN indoorlocaties wel een gecombineerde 700, 800 en 900MHz RRU voor het 2G 900MHz signaal. Hierdoor zou op sommige indoorlocaties 5G op 700MHz ook een optie kunnen zijn, maar daar is niet voor gekozen.### Vodafone We gaan verder met Vodafone. Ver voordat de veiling voor de 700MHz band was begonnen lieten T-Mobile en KPN al een duidelijke strategie zien wat ze van plan zijn met de nieuwe 700MHz band, namelijk landelijk uitrollen. Bij Vodafone was die visie aan het begin van 2021 nog niet bekend. Hier en daar werden op sites zonder 5G een extra 1800MHz RRU opgehangen om 5G te kunnen aanbieden, maar vrijwel nergens werden antennes verwisseld voor dit doel. In de eerste Antennekaart update van het jaar doken een vijftal 700MHz locaties op. Daarna bleef het weer een tijdje stil. Uit de Antennekaart updates bleek ook wel dat in deze periode heel weinig locaties werden uitgerold, en dat ook de uitrol van de 1800MHz band voor 5G vrijwel stil leek te liggen. Tegen de zomer werd duidelijk dat Vodafone in deze tijd aan het wachten was op de nieuwe Ericsson RRU 2460, die 700, 800 en 900MHz in een 2T4R configuratie kan zenden. Inmiddels worden er geen sites meer gebouwd zonder de 700MHz-band. Vodafone begon niet alleen met het actief uitrollen van de 700MHz band, maar ook doken er op veel plekken in het buitengebied nieuwe sites op. De nieuwe prestatieverplichting die vanaf medio 2022 geldt voor alle providers is hier ongetwijfeld een belangrijke reden voor. Hierbij moeten alle providers op 98% van het grondgebied van elke gemeente minimaal 8Mbps snelheid kunnen bieden. Toch bleven veel van deze nieuwe locaties lang uitgeschakeld. En tot op de dag van vandaag zijn er alleen al in de provincie Drenthe zo'n 20 sites die al een half jaar geleden zijn gebouwd, maar nog steeds niet actief zijn. De reden hiervoor is niet publiekelijk bekend. Toch zou het chiptekort in de IT-sector hier een rol in kunnen spelen. Ook is te zien dat sommige nieuwe sites meteen op een glasvezelverbinding word aangesloten, en deze verbinding dus mogelijk even op zich heeft laten wachten. Vodafone lijkt grofweg 2 soorten antennes te gebruiken voor deze nieuwe sites. Eén hiervan is een variant met 2 arrays voor lage banden en 4 arrays voor hoge banden (2L4H). Later in het jaar lijkt een variant met 2 lage en 6 hoge arrays (2L6H) vaker voor te komen. Het voordeel van de 2L6H variant is dat al het Vodafone spectrum hierop kan worden gebruikt zonder combiners. Opvallend is dat bij de meeste nieuwe en omgebouwde locaties in de kasten geen accu's meer aanwezig zijn voor noodstroomvoorziening. Het is onbekend of dit zo blijft, of dat Vodafone deze later weer gaat plaatsen. Ook is in de uitrol van het 700MHz spectrum een zwakte te zien die bij KPN en T-Mobile niet aanwezig is. De 700MHz licentie van Vodafone mag namelijk in een deel van de provincie Drenthe niet worden gebruikt door de WSRT telescoop in Westerbork. In de vergunning staat een zone van 10km rond de telescopen bij Westerbork waar geen diensten mogen worden aangeboden in de 700MHz band. Dit is om te voorkomen dat een harmonische frequentie van deze band storen op de WSRT. Een soortgelijke restrictie zit in het nieuwe 1400MHz spectrum van alle providers, wat ook duidelijk te zien is bij Vodafone en KPN.
10km-zone rond Westerbork waarbinnen Vodafone geen 700MHz mag gebruiken10km-zone rond Westerbork waarbinnen Vodafone geen 700MHz mag gebruiken
Een ander verrassend punt aan de Vodafone strategie is dat ze bij vrijwel alle sites met 700MHz een RRU plaatsen die 1800MHz én 2100MHz ondersteunt. Hiervan zijn 3 varianten, namelijk de 2242, de 4480, en de nieuwe 2260. Maar vervolgens schakelt Vodafone op deze RRUs op meer dan de helft van de sites alleen 1800MHz in. Sterker nog, de feeders die uit deze RRUs komen zijn gelabeld als alleen 1800MHz. Wat het idee hierachter is weet ik niet. Het kan een argument zijn dat ze de extra capaciteit niet nodig hebben, en dus simpelweg niet aanzetten. Maar Vodafone gebruikt al technieken in het netwerk om bepaald spectrum uit te schakelen als het rustig is op het netwerk. Ook is de 2100MHz carrier van Vodafone nog maar 15MHz breed, terwijl ze 20MHz hebben en de overige 5MHz voor niks wordt gebruikt.
Feeders uit de nieuwe Radio 2260 die alleen zijn gelabeld als 1800MHz, terwijl de RRU ook 2100MHz ondersteuntFeeders uit de nieuwe Radio 2260 die alleen zijn gelabeld als 1800MHz, terwijl de RRU ook 2100MHz ondersteunt
Toch heeft Vodafone in het afgelopen jaar op zo'n 500 locaties 5G geactiveerd, en hebben ze ruim 400 sites omgebouwd naar 700MHz. De 1400MHz band komt iets langzamer op gang met nog maar 130 sites. ### T-Mobile Na KPN en Vodafone is de laatste provider waar we het over gaan hebben T-Mobile. Aan het begin van het jaar waren er nog een klein aantal Tele2 sites actief. Deze zijn grotendeels overgenomen door T-Mobile, en daarmee is het Tele2 netwerk dus verdwenen. In het eerste deel van het jaar is vrijwel overal de oude Tele2 apparatuur weggehaald. Inmiddels kom je bijna nergens meer Tele2 sites tegen. T-Mobile is dit jaar erg druk geweest met upgrades die voor de meesten van ons vrij onzichtbaar zijn. Waar de meeste zendmasten een glasvezelverbinding hebben is dit lang niet overal haalbaar. In dat geval wordt gebruik gemaakt van straalverbindingen. De oudere straalverbindingen kunnen in de meeste gevallen maximaal rond de 400 tot 500Mbps aan verkeer aan. Dat was altijd genoeg, maar nu kan de T-Mobile site layout met de minste capaciteit al ruim 700Mbps per sector verwerken. De oude straalverbindingen zijn dus niet voldoende. Om die reden is T-Mobile dit jaar erg druk bezig geweest om elke verbinding te vervangen door nieuwe Huawei straalverbindingen die werken in de 80GHz band, namelijk de RTN380 serie. Door de grote hoeveelheid spectrum die in deze band beschikbaar is kunnen erg brede kanalen worden gebruikt. Daardoor kunnen deze verbindingen meerdere gigabits per seconde verwerken. Voldoende om ook de latere fases van de 5G uitrol te kunnen doorstaan. Door de hoge frequentie zijn deze verbindingen veel directioneler, en ook veel gevoeliger voor weersomstandigheden, waardoor de maximale afstand 10 tot 15km is. Daarom wordt op de langere afstanden een secundaire 18GHz verbinding toegevoegd, die als backup kan dienen als de 80GHz verbinding voor harde regen tijdelijk niet goed werkt. Het lijkt erop dat het doel is dat de oude Ericsson Minilink straalverbindingen in het T-Mobile netwerk vrijwel overal zullen worden vervangen.
Oude Ericsson MiniLink (Links) en de nieuwe Huawei RTN380 verbinding (Rechts). De linker MiniLink is hier inmiddels weggehaaldOude Ericsson MiniLink (Links) en de nieuwe Huawei RTN380 verbinding (Rechts). De linker MiniLink is hier inmiddels weggehaald
In Februari van dit jaar schreven we nog een update over de bestaande layouts en waarschijnlijke strategie van T-Mobile. Maar al en paar maanden na dat artikel is de inhoud ingehaald door de ontwikkelingen. Een belangrijke ontwikkeling in dit jaar was de uitrol van het voormalige Tele2 2600MHz FDD spectrum. De drukte op het netwerk was voelbaar na de integratie van de Tele2 klanten. Inmiddels hebben al deze plekken upgrades gekregen met het 2600MHz FDD spectrum. Ook stond in de netwerkupdate van begin 2021 dat T-Mobile op sites met actieve antennes voor 1800MHz maar 2T2R 2100MHz gebruikte. In het tweede kartaal van 2021 zag ik de eerste locaties waar deze RRUs waren vervangen door een 4T4R RRU, namelijk de RRU5904. Hiermee kan op deze band 4x4 Mimo worden gebruikt. De uitrol van het nieuwe 1400MHz spectrum is ook begonnen in het tweede kwartaal. Na de frequentieveiling bleef het bij T-Mobile vrij lang stil met deze nieuwe frequentieband. In April [stelde ik mijzelf op een dag als doel](https://twitter.com/antennekaart/status/1380789133606596608) om niet eerder naar huis te gaan dan dat ik een 1400MHz site had gevonden, wat redelijk goed uitpakte. De eerste locaties doken al snel daarna op, maar het daadwerkelijk inschakelen van al deze sites duurde in sommige gevallen nog ruim 5 maanden. T-Mobile rolt 1400MHz uit met de Huawei RRU5301, dezelfde als KPN. Deze kan met 4 antennes tegelijk zenden, wat op de meeste plekken gebruikt wordt. Met de uitrol van de 1400MHz band is nog een andere vrij onverwachte ontwikkeling begonnen. Waar de meeste locaties met 700, 800 en 900MHz gebruik maken van de RRU5509t die zendt in een 2T4R configuratie zagen we op alle 1400MHz sectoren ineens een nieuwe RRU hangen, namelijk de RRU5512t. Deze kan niet alleen ontvangen op 4 antennes, maar ook alle banden zenden op 4 antennes tegelijk. Hierdoor is 4x4 mimo mogelijk voor telefoons die dit ondersteunen, waardoor de snelheid mogelijk omhoog gaat. Er is mogelijk nog een andere belangrijke reden om 4T4R uit te rollen op de lage banden, hierover lees je binnenkort meer. Terwijl KPN op alle indoorlocaties nu 5G met DSS doet in de 2100MHz band heeft T-Mobile een andere strategie gekozen voor 5G op indoorlocaties. Op de drukkere plekken wordt een 700/800/900MHz RRU bijgeplaatst. Hierdoor kan T-Mobile niet alleen 5G activeren op de 700MHz band, maar ook 2G en 3G inzetten op de 900MHz band. Dat is belangrijk nu die technieken niet meer op hoog spectrum zitten, waardoor telefoons zonder VoLTE ondersteuning anders niet kunnen bellen. De 800MHz band wordt op deze locaties vaak overgeslagen. Helaas plaatst T-Mobile, in tegenstelling tot KPN en Vodafone, zijn indoorlocaties niet in het Antenneregister. Daardoor zijn deze ontwikkelingen moeilijk te volgen. Ook bij T-Mobile is in 2021 veel veranderd in het 3G spectrum. Aan het begin van het jaar had T-Mobile alleen een 2100MHz carrier. In het laatste kwartaal is 3G in de 900MHz band weer geactiveerd, waardoor de 2G en 4G carriers in die band wat subcarriers hebben moeten inleveren. Daarna is 3G in de 2100MHz band overal uitgeschakeld. Inmiddels zitten we midden in de gefaseerde uitrol van de vergrote 2100MHz 4G carrier. Deze wordt namelijk vergoot naar de volle 20MHz. Dit is al actief in grote delen van het land, met uitzondering van in ieder geval provincie Drenthe. In December is het snelheidslimiet voor het mobiele netwerk in stilte verhoogd. Voorheen was de downloadsnelheid maximaal 450Mbps. Inmiddels hebben we al meerdere screenshots gezien van speedtests die tegen de 600Mbps zitten, en dat op site layouts met de minste capaciteit. Tot zover de belangrijkste ontwikkelingen op de Nederlandse mobiele netwerken. De telecomsector staat nooit stil, waardoor het volgen van de ontwikkelingen zo interessant is. Ik wil alle gebruikers van de website bedanken voor de fijne bijdragen in 2021. Het jaar 2022 wordt minstens zo interessant, en dat willen we graag met jullie blijven delen. Alvast een fijne jaarwisseling!
Reageer

Site in een boom langs de A4 - Mast van de maand November 2021


'Jullie kunnen de boom in met die zendmast'. Dat was waarschijnlijk de reactie die kwam toen T-Mobile bij Stompwijk lans de A4 een nieuwe site wilde bouwen. Ik heb vaker bijzondere locaties gezien, maar ik moest toch even beter kijken toen ik langs de A4 antennes in een boom zag hangen. In bepaalde gebieden is het door regelgeving erg lastig om hoge vakwerkmasten te bouwen. Bij Stompwijk langs de A4 heeft namelijk niet alleen T-Mobile een bijzondere site, maar ook Vodafone en KPN hebben compacte sites in lantaarnpalen bij een viaduct hangen. En een stuk verderop langs de N44 bij Wassenaar hangen ook meerdere locaties in lamptaarnpalen. Aan het einde van de Meerburgerlaan in Stompwijk is duidelijk te zien dat er iets boven de bomen uitsteekt. Het is een buis waar twee sectorantennes van T-Mobile in hangen. Er lijkt een buismast tussen de bomen te staan, maar dat is niet zo. Er staat op de camping een oude boom waar op de bovenkant van de stam een frame met antennes is gemonteerd. Twee staalkabels vanaf metalen palen zorgen ervoor dat de boom niet te veel doorzakt.
Antennes van T-Mobile in een boom langs de A4.Antennes van T-Mobile in een boom langs de A4.
Deze locatie is nog een oudere layout van voor de grootschalige 5G uitrol. Dit is vermoedelijk een 4-band antenne. Lager onder de antennes hangen nog 2 RRUs aan de boom. Dit zijn twee RRU3279's, voor 8T8R 2600MHz TDD, die in een 4T4R configuratie worden gebruikt. Alle andere banden komen uit RFU's uit de kasten die op de grond staan. Tussen de antennes hangen nog versterkers voor de banden die lange feeders hebben, en een aantal combiners om het 2600MHz signaal bij een van de banden op te combineren. Op deze locatie is geen glasvezelverbinding aanwezig. Daarom hangt bovenin de mast een Ericsson Minilink antenne die naar een locatie in Zoetermeer straalt voor de verbinding met de rest van het netwerk. Vreemd genoeg was deze locatie op het moment dat ik hem bezocht offline. Ook de aangeleverde Netmonster data geeft aan dat deze site al best een tijd inactief lijkt te zijn. Vermoedelijk is de bewegende boom in combinatie met een lange straalverbinding deel van de oorzaak, hoewel er gerust een andere oorzaak kan zijn. Het bewegen van de boom zal hoe dan ook niet helpen met de kwaliteit van de verbinding. De toekomst van deze locatie is onzeker. Dit is een van de weinige locaties in de omgeving die nog niet is omgebouwd om 5G te kunnen ondersteunen. Toch is er op de Antennekaart onlangs een nieuwe 80GHz straalverbinding opgedoken die erop kan wijzen dat T-Mobile deze locatie toch in stand gaat houden. Door de hogere frequentie is deze verbinding alleen maar gevoeliger voor bewegingen, dus we moeten in de gaten houden hoe T-Mobile dit oplost.
Reageer

WAS-Alarm Leidschenveen - Mast van de maand Oktober 2021


Na een overgeslagen maand September gaan we weer vrolijk verder met mast van de maand. We hebben weer een interessante site die je niet vaak tegenkomt. In stedelijk gebied moeten providers soms creatief zijn om een gebied van dekking te voorzien. Over het algemeen is het bouwen van een 40 meter hoge zendmast in een woonwijk lastig, en daklocaties zijn ook niet altijd makkelijk te krijgen. Tele2 had dit probleem aan het begin van 2018 in Leidschenveen en heeft daar een creatieve oplossing voor bedacht. We kennen allemaal de WAS-palen wel, die elke eerste maandag van de maand rond het middaguur laten horen dat ze bestaan. Wat nou als je zo'n WAS-paal kunt hergebruiken en er antennes in kunt plaatsen? Dat is exact wat Tele2 heeft gedaan. De oplossing in Leidschenveen, Den Haag is in Oktober de mast van de maand. In het land zijn naar schatting tussen de 3 en 5 van deze locaties.
Tele2 site in een WAS-paal in Leidschenveen, Den Haag. Foto genomen in Februari 2021.Tele2 site in een WAS-paal in Leidschenveen, Den Haag. Foto genomen in Februari 2021.
Tele2 had hier een hele compacte site gebouwd, waar de RRUs naast de antennes hingen. Qua layout was het Tele2 netwerk nooit heel spectaculair, omdat ze maar 2 frequentiebanden hadden. 800MHz en 2600MHz. Beide banden zijn hier actief. Maar het Tele2 netwerk is tegenwoordig uitgefaseerd, dus ook deze site doet niks meer. Na de uitschakeling van het Tele2 netwerk bleef een groepje van zo'n 25 locaties actief. T-Mobile heeft in de buurt van deze sites zelfs langer gewacht met het inschakelen van de 800MHz carrier. Uiteindelijk bleek dat een groot deel van de sites in deze groep zijn omgebouwd naar T-Mobile sites. De kans was dus erg groot dat deze WAS-paal in Leidschenveen vroeg of laat zou worden omgebouwd naar T-Mobile. En precies dat is in Juli en Augustus gebeurd.
Door T-Mobile omgebouwde WAS-paal in Leidschenveen.Door T-Mobile omgebouwde WAS-paal in Leidschenveen.
T-Mobile heeft ook goed de moeite genomen om de site er compact uit te laten zien. De antenne die hier wordt gebruikt is een kleinere variant van de antenne die tegenwoordig het meeste wordt uitgerold. Het is de A134521R0v06, een 2 meter hoge antenne die 2 high-band poorten minder heeft als de grotere versie. Ook in deze kleinere variant zijn 2 sets clusterpoorten aanwezig die kunnen worden gebruikt voor 8T8R 2600MHz TDD en 8T8R 3500MHz. Eén paar daarvan is in gebruik voor 2600MHz TDD met de RRU5258. De bovenste RRU is de welbekende RRU5502 die 1800MHz en 2100MHz in een 4T4R configuratie ondersteunt, en de onderste RRU is de RRU5509t voor 2T4R 700MHz, 800MHz en 900MHz. We zien tegenwoordig weer steeds vaker dat nieuwe sites worden uitgerust met 2600MHz TDD. De uitrol van die band heeft een periode stilgelegen. De keuze daarvoor is misschien bijzonder, omdat 5G gebruikers over het algemeen geen gebruik kunnen maken van deze band. Dat komt omdat het voor de meeste telefoons onmogelijk is om 4G FDD, 4G TDD en 5G naast elkaar te koppelen. Dat betekent dat deze band voornamelijk wordt gebruikt door telefoons die geen 5G ondersteunen. Op het moment dat de bovenstaande foto was gemaakt was deze site nog niet actief. De straalverbinding mist nog. Er is hier namelijk geen glasvezelverbinding. Op de Antennekaart is een 32GHz en een 80GHz straalverbinding zichtbaar, maar op dit moment hangt er alleen nog een 32GHz verbinding. Om de site nog compacter te maken staat de kast niet naast de WAS paal op de grond, maar hangt deze aan de mast.
De BTS kast van T-Mobile hangt aan de mast.De BTS kast van T-Mobile hangt aan de mast.
Ook hier is duidelijk weer moeite gedaan om de site zo compact mogelijk te laten lijken. Alle kabels zijn netjes weggewerkt in de metalen voet. Hoewel de antenne ruimte heeft voor de 3500MHz band voor 5G, en ook voor 2600MHz FDD en 1400MHz is de vraag hoeveel extra capaciteit hier nodig is, omdat de mast vrij lokale dekking verzorgt in de wijk. Ook zal het toevoegen van een extra RRU de setup aardig minder netjes laten lijken. Maar zelfs zonder het extra spectrum hangt hier genoeg capaciteit om zonder moeite het downloadlimiet van 450Mbps te bereiken, hoewel de huidige 32GHz straalverbinding daar nog niet snel genoeg voor is. Die zal vast snel genoeg worden omgebouwd naar een nieuwe 80GHz link, die meerdere gigabits per seconde aan capaciteit heeft. Tot zover mast van de maand Oktober 2021. Volgende maand is het een jaar geleden dat we begonnen met mast van de maand. Daarom laten we volgende week een extra unieke locatie zien. Heb je tot die tijd vragen of suggesties? Laat het weten op het forum!
Reageer