Het festivalseizoen van 2026 is in volle gang. Om honderdduizenden festivalbezoekers bereikbaar te houden, bouwen de Nederlandse providers jaarlijks meer dan honderd tijdelijke zendmasten op festivalterreinen door heel Nederland. Antennekaart.nl brengt deze locaties al jarenlang in kaart en bezocht ook dit seizoen weer een groot aantal van deze tijdelijke installaties. Daardoor hebben we goed zicht op de ontwikkelingen. De uitrol van 5G op 3500 MHz op deze tijdelijke festivallocaties is daarbij de meest in het oog springende ontwikkeling, aangezien alle door ons bezochte tijdelijke festivallocaties van de Nederlandse providers in 2026 zijn uitgerust met 3500 MHz. Ook zien we andere wijzigingen in de apparatuur die de providers plaatsen, zoals nieuwe typen zenders en nieuwe antennes. In dit artikel zetten we de belangrijkste ontwikkelingen op een rij.

In 2022 schreven we ook al een artikel over mobiele netwerken op festivals. Die lees je hier. Ook schreven we in 2021 een artikel over het mobiele netwerk op de Formule 1 in Zandvoort.

Odido. Vernieuwde festivalsets na Ericsson ombouw

Laten we beginnen met Odido, waar de interessantste wijziging te zien is. Odido heeft in de laatste jaren zijn hele radionetwerk omgebouwd van Huawei naar Ericsson. Tijdens dat project zijn ook de sets met apparatuur voor festivals volledig vernieuwd.

Voorheen had Odido sets met één Huawei cabinet en RRU's voor zes sectoren. Op de meeste festivallocaties stonden twee van deze sets naast elkaar, goed voor totaal twaalf sectoren.

Met de overstap naar Ericsson zijn de festivalsets compleet vervangen. De nieuwe stalen frames zijn flink groter, waardoor er ruimte is voor een tweede cabinet en extra RRU's. Hierdoor kan één set nu direct twaalf sectoren FDD ondersteunen. De nieuwe sets zijn uitgerust met zes Ericsson Radio 4466's, voor de 1800, 2100 en 2600 MHz banden. Deze 4T4R-radio's worden ingezet als twee afzonderlijke 2T2R-zenders. Wat ook nieuw is is de toevoeging van twee Ericsson Radio 2238's voor de lage frequentiebanden. Hoewel deze RRU's 700 MHz, 800 MHz en 900 MHz ondersteunen worden ze momenteel uitsluitend gebruikt voor 3G op 900MHz. Daardoor hoeft Odido geen 5 MHz van de 2100 MHz-band meer te reserveren voor 3G, wat op de oude Huawei opstelling wel het geval was.

Uiteraard zijn de nieuwe sets ook voorbereid op 3500 MHz. Standaard is ruimte aanwezig voor twee Ericsson AIR6419 antennes, waarmee 64T64R Massive MIMO op de 3500 MHz-band mogelijk is. Hierdoor kan Odido aanzienlijk meer gelijktijdige gebruikers bedienen, iets wat op drukke festivalterreinen een flink voordeel biedt.

Ook is de antenneconfiguratie van de tijdelijke zendmasten veranderd. Odido gebruikt tegenwoordig standaard een frame met een 6x15° multibeam-antenne, een kleine Kathrein antenne voor 3G op 900 MHz en een Ericsson AIR6419 voor 3500 MHz. Op sommige locaties wordt daarnaast nog een losse antenne met een openingshoek van 65° of 33° geplaatst voor uitsluitend de FDD-banden (1800, 2100 en 2600 MHz). Deze worden meestal toegepast om ene rustiger deel van het festivalterrein of de directe omgeving te bedienen. Om deze antenne aan te kunnen sluiten wordt in een van de multibeam-antennes een FDD sector opgeofferd.

In de bovenstaande afbeelding zie je zo'n nieuwe Ericsson set van Odido, voor tijdelijke festivalmasten. Op de sticker op de deur staat het unieke setnummer. Op basis van de door ons waargenomen serienummers schatten we dat Odido momenteel over veertien van deze basissets beschikt.

Hoewel een basisset met ondersteuning voor twaalf FDD-sectoren, twee multibeam-antennes en twee Ericsson AIR6419 antennes voor 3500MHz flink klinkt, is dat op grotere festivals soms nog niet voldoende. Ook bij de oude Huawei-opstellingen zagen we dat Odido soms een derde Huawei-set plaatste voor nog eens zes extra FDD-sectoren (en dus één extra multibeam-antenne). In de nieuwe Ericsson situatie lijkt Odido hiervoor een oplossing te hebben ontwikkeld. We zien namelijk een uitbreidingsset met nog eens drie Ericsson Radio 4466-radio's en één Ericsson Radio 2238. Wanneer deze uitbreidingsset wordt toegepast is er ook nog eens ruimte voor een derde Ericsson AIR6419 voor 3500 MHz. Vermoedelijk beschikken een aantal basissets over extra Ericsson Basebands in het cabinet, waarop deze extra zenders kunnen worden aangesloten. Op de onderstaande foto is een dergelijke uitbreidingsset te zien.

Met een dergelijke basisset plus uitbreidingsset kan Odido dus drie multibeam-antennes, drie 3G 900 MHz-antennes en drie Ericsson AIR6419 antennes (voor 3500 MHz) ondersteunen. Op de onderstaande foto zie je hoe dat er in de mast uitziet.

De eerste Ericsson-opstellingen van Odido verschenen al in 2024, toen op enkele festivals werd proefgedraaid met de nieuwe apparatuur. Maar in 2025 en 2026 wordt deze nieuwe apparatuur bij elke tijdelijke festivalmast ingezet, waardoor Odido nu overal 5G op festivals kan aanbieden. Waar op het gewone macro-netwerk al 5G in de 2100 MHz band wordt ingezet hebben deze festival masten nog 4G in de 2100 MHz band. Een mogelijke verklaring is dat Odido bewust extra 4G-capaciteit op 2100 MHz beschikbaar houdt. Bij de huidige non-standalone (NSA) 5G-architectuur blijft 4G verantwoordelijk voor de signalering.

In eerdere jaren zagen we bij Odido vaak capaciteitsproblemen op festivals, wat volgens Antennekaart te wijten was aan de vele 1Gbit/s glasvezelringen. Na de afronding van het project om alle glasvezelringen te upgraden naar 10Gbit/s met nieuwe Cisco routers zagen we in 2025 al veel minder van deze capaciteitsproblemen, en leken ze in 2026 vrijwel helemaal te zijn verdwenen. Uit data in het Antenneregister blijkt dat Odido al jaren voor alle tijdelijke festivalmasten 80 GHz-straalverbindingen gebruikt, die meerdere gigabits per seconde aan capaciteit hebben.

KPN. 2600 MHz TDD ingeruild voor 3500 MHz

Ook KPN zet inmiddels op alle door ons bezochte tijdelijke festivalmasten 5G op 3500 MHz in. Tijdens het festivalseizoen van 2025 en 2026 plaatste KPN hiervoor standaard drie Huawei AAU5646-antennes per tijdelijke festivalmast. Deze 64T64R Massive MIMO-antennes verzorgen de dekking op de 3500 MHz-band.

Eind 2019 begon KPN met de modernisatie van zijn radionetwerk, waarbij Ericsson werd vervangen door Huawei. Daarbij werden in 2022 de festivalsets ook voorzien van nieuwe Huawei-apparatuur. Sindsdien zette KPN op tijdelijke festivallocaties 4G in op de 2600 MHz TDD-band. Dit gebeurde eerst met één Huawei AAU5611 per tijdelijke festivalmast, later werden dat er twee.

Met de introductie van 3500 MHz in 2025 is de 2600 MHz TDD-band volledig verdwenen uit de tijdelijke festivalopstellingen. Waarschijnlijk weegt de relatief beperkte capaciteit van 20 MHz in de 2600 MHz TDD-band niet op tegen de extra ruimte en extra apparatuur die hiervoor nodig is. Op de foto hieronder zie je de twee Huawei AAU5646 antennes in een tijdelijke festivalmast.

De festival sets van KPN zijn uitgerust voor negen FDD-sectoren op de 1800, 2100 en 2600 MHz-banden. Hiervoor wordt in de mast meestal een 9x10° of 5x18° multibeam-antenne geplaatst. De dekking van rustigere delen van het festivalterrein of de directe omgeving wordt vaak aangevuld met een losse antenne met een openingshoek van 33°.

Op de tijdelijke festivalmasten heeft KPN geen 2G- of 3G-dekking. Voor deze netwerken vertrouwt de provider volledig op het reguliere macronetwerk. Daardoor zijn op de festivalsets geen radio's of antennes voor de lage frequentiebanden nodig.

In tegenstelling tot Odido zet KPN op zijn tijdelijke festivalmasten ook 5G in op de 2100 MHz-band. Deze frequentie wordt op alle sectoren van de multibeam-antennes uitgezonden. Opvallend is dat KPN op de tijdelijke festivalopstellingen, anders dan op het reguliere macronetwerk, ook 4G op 2100 MHz actief houdt. Hiervoor wordt Dynamic Spectrum Sharing (DSS) toegepast, waarbij 4G en 5G dezelfde frequentieband delen.

Een mogelijke verklaring hiervoor is dat KPN over minder FDD-spectrum beschikt dan Odido en Vodafone. Wanneer de volledige 2100 MHz-band uitsluitend voor 5G zou worden ingezet, blijft relatief weinig FDD-spectrum beschikbaar voor 4G. Omdat 5G in Nederland momenteel nog draait op een non-standalone (NSA)-architectuur, is voldoende 4G-capaciteit belangrijk voor de afhandeling van signalering.

Tijdens drukke festivals observeren we bij KPN af en toe nog capaciteitsproblemen. De exacte oorzaak daarvan kunnen we niet vaststellen. Mogelijk speelt de beschikbare 4G-capaciteit een rol, maar ook beperkingen in de capaciteit van de Huawei-basebands zouden een factor kunnen zijn. Het zal interessant zijn om te zien welke invloed de toekomstige uitrol van standalone (SA) 5G hierop heeft.

Een andere ontwikkeling die vooral bij KPN opvalt, is de bouw van permanente masten die specifiek zijn ontworpen voor extra capaciteit tijdens festivals. Deze masten zijn uitgerust met multibeam-antennes die een groot deel van het festivalterrein kunnen bedienen. Tijdens evenementen is daardoor minder tijdelijke apparatuur nodig. Inmiddels zijn enkele van deze masten al gerealiseerd. Daarnaast hebben we vergunningsaanvragen gevonden voor nog een aantal nieuwe locaties.

De inzet van permanente festivallocaties is overigens niet nieuw. Odido en Vodafone passen permanente festivallocaties al langer toe. We zien dat KPN sinds een jaar deze strategie ook steeds vaker inzet. Vooral op locaties waar meerdere keren per jaar grote evenementen plaatsvinden is een permanente oplossing logisch. Hierdoor hoeft minder tijdelijke apparatuur door het land te worden gereden en staat de extra capaciteit meteen klaar wanneer het nodig is.

Vodafone. Modernisatie festivalsets en toevoeging 3500 MHz

Ook Vodafone heeft de tijdelijke festivalmasten in het afgelopen jaar flink gemoderniseerd. Hoewel de uitrol van 3500 MHz later plaatsvond dan bij KPN en Odido, zet Vodafone deze frequentieband tijdens het festivalseizoen van 2026 inmiddels op alle door ons bezochte tijdelijke festivallocaties in.

Voor de tijdelijke festivalmasten gebruikt Vodafone rode vierkante kubussen waarin twee cabinets en de benodigde radioapparatuur zijn ondergebracht.

In de oude situatie bestond een set uit meerdere typen Ericsson-radio's. Voor de lage frequentiebanden werden Ericsson Radio 2217's (800 MHz) en Ericsson Radio 2219's (900 MHz) via diplexers gecombineerd en aangesloten op maximaal drie antennes. Voor de hoge frequentiebanden gebruikte Vodafone Ericsson Radio 2242's voor 1800 en 2100 MHz, gecombineerd met Ericsson Radio 2212's voor 2600 MHz. Ook deze werden via diplexers aangesloten, waarmee maximaal negen FDD-sectoren konden worden ondersteund. Vodafone had daarnaast een aantal sets die slechts zes FDD-sectoren konden ondersteunen.

In de nieuwe situatie zijn alle RRU's vervangen. Nu heeft elke set apparatuur drie stuks Ericsson Radio 2460, die 700, 800 en 900MHz mogelijk maken en vijf stuks Ericsson Radio 4485 voor 1800, 2100 en 2600MHz. De Ericsson Radio 4485 is een 4T4R-radio die op deze tijdelijke festivalmasten wordt ingezet als twee afzonderlijke 2T2R-radio's. Hoewel de nieuwe apparatuur technisch ruimte biedt voor tien FDD-sectoren, hebben we in de praktijk nog nooit meer dan negen sectoren actief gezien. Mogelijk vormt de beschikbare basebandcapaciteit hier de beperkende factor.

Hiernaast zie je zo'n set met apparatuur van Vodafone voor tijdelijke festivalmasten.

In tegenstelling tot KPN en Odido zet Vodafone ook 4G en 5G in op lage frequentiebanden op deze tijdelijke festivalmasten. Waar Vodafone voorheen al 4G op 800 MHz uitzond, is op de nieuwe opstellingen ook 5G op 700 MHz toegevoegd. Hiervoor wordt een Commscope 2L6H antenne gebruikt.

Daarnaast is iedere set voorzien van Ericsson AIR3258 antennes voor 3500 MHz, maximaal drie per set. Deze 32T32R Massive MIMO-antenne wordt altijd samen met de 700MHz-antenne op een gezamenlijk frame gemonteerd. In rustige sectoren zit de zender voor hoge frequentiebanden (1800, 2100, 2600 MHz) rechtstreeks op deze antenne aangesloten. In drukkere sectoren worden deze hoge frequentiebanden uitgezonden door een multibeam-antenne. Afhankelijk van wat nodig is gebruikt Vodafone een 9x10°, 5x18° of 3x30° antenne, of een combinatie hiervan.

Opvallend is dat Vodafone de beschikbare capaciteit lang niet altijd volledig lijkt te benutten. Hoewel de apparatuur ruimte biedt voor negen FDD-sectoren op 1800, 2100 en 2600 MHz, treffen we regelmatig opstellingen aan waarbij minder sectoren daadwerkelijk zijn aangesloten. Ook zien we regelmatig ongebruikte posities in multibeam-antennes, terwijl op de grond nog ongebruikte radio's aanwezig zijn. Waarom Vodafone hiervoor kiest is niet duidelijk.

Hieronder zie je een site van Vodafone in een tijdelijke festivalmast, met Commscope antennes voor het lage spectrum, Ericsson AIR3258 antennes voor Massive MIMO 3500 MHz, en twee multibeam-antennes voor de hoge FDD-banden.

Afsluiting

De tijdelijke festivalmasten van Nederlandse providers zijn de afgelopen jaren flink veranderd. De focus lag vroeger op extra 4G-capaciteit, maar inmiddels is overal 5G toegevoegd. Alle drie de providers zetten inmiddels 3500 MHz in op de door Antennekaart.nl bezochte festivallocaties, waarbij Massive MIMO een belangrijke rol speelt.

De tijdelijke masten die op festivals staan hangen soms erg vol waardoor het lastig in te schatten is welke apparatuur van wie is. Hieronder vind je een foto van de mast die in het voorjaar op Dauwpop in Hellendoorn stond. Per antenne is aangegeven wat het is en van welke provider het is. We zullen jullie daarnaast binnenkort nog meenemen naar een van de grootste festivals in Nederland, en laten zien wat de providers daar voor apparatuur neerzetten. Ook zullen we binnenkort inzoomen op een festivalterrein waar permanente festivalmasten zijn neergezet met permanente capaciteit.

Bezoek je zelf een festival en kom je een tijdelijke mast tegen? Maak een paar foto's en stuur ze naar ons toe. Dit kan via het Antenneforum. Je bijdrage is altijd welkom en helpt ons enorm om ontwikkelingen in het veld snel waar te kunnen nemen.

Terwijl het in Nederland weer snel zomer begint te worden krijg ik in mijn mailbox de vraag waar de updates op de homepage van Antennekaart blijven. De vraag is terecht want het is hier alweer een jaar stil. In telecomland is het allesbehalve stil. Hoewel onze laatste update ook al over Vodafone ging kunnen we het niet laten om weer op Vodafone in te zoomen. In het laatste halve jaar zien we weer een aantal interessante dingen gebeuren die jullie niet mogen ontgaan.

Aan het begin van elk jaar worden de Umlaut tests gereden. Vlak voor die tests zien we Vodafone vaak aanpassingen doen aan het netwerk. Het lijkt elk jaar voor Vodafone een moment om grote wijzigingen door te voeren. Ook dit jaar was dit weer zo. Vodafone heeft sinds het begin van 5G in Nederland op grote schaal Dynamic Spectrum Sharing (DSS) toegepast. Dit stelde Vodafone in staat om landelijk 5G aan te bieden op 1800MHz, terwijl ze ook 4G aanboden in deze band. Odido en KPN waren al ruim voor de 700MHz-veiling begonnen met het ombouwen van hun netwerk om deze band te ondersteunen. Vodafone deed dat niet. Odido en KPN konden na de veiling hierop 5G activeren. Vodafone koos voor een strategie met DSS en startte later met de uitrol van 700MHz. De 700MHz-band werd voor Vodafone in de beginperiode juist op 4G ingezet. Een paar jaar geleden (ook vlak voor de Umlaut test) zette Vodafone de hele 700MHz-band om naar 5G, aangezien hun dekking toen al flink was uitgebreid. Vodafone was daarmee dus ook de eerste provider met twee FDD banden op 5G (700MHz als lage band en 1800MHz als middenband).

Sindsdien hebben KPN en Odido de 2100MHz-band in zijn geheel omgezet naar 5G (zonder DSS), waarmee ook zij een middenband toevoegden aan 5G. Wij vroegen ons wel eens af wanneer Vodafone zou gaan stoppen met de inzet van 4G op 1800MHz en ook deze band volledig aan 5G zou toekennen. Eind 2025 zagen we in Zuid-Limburg al een kleine test. Maar in december 2025 was het zo ver en werd 4G op 1800MHz grotendeels uitgefaseerd en daarmee ook afscheid genomen van DSS. Toch is de 1800MHz-band bij Vodafone nu niet helemaal vrij van 4G. Er zijn nog steeds gebieden waar 4G en DSS nog actief zijn. Dit zijn voornamelijk de steden. Wij denken dat ze hier niet zonder de 4G capaciteit kunnen als signaleringslaag. Uiteindelijk hebben we in Nederland nog steeds non-standalone (NSA) 5G dat afhankelijk is van 4G voor signalering. Mogelijk zou het verlies van dit stuk 4G spectrum op drukkere gebieden voor capaciteitsproblemen gaan zorgen.

Veel mogelijkheden heeft Vodafone niet om deze 4G capaciteit uit te breiden. Toch dook begin dit jaar nog een andere ontwikkeling op. Het viel ons in de laatste twee jaren namelijk op dat Vodafone bij het upgraden van een site regelmatig een RRU voor 2600MHz ophing, maar deze geheel inactief liet. Maar aan het einde van 2025 begonnen deze ineens op veel plekken actief te worden. Het leek erop dat Vodafone op deze locaties een andere baseband had geplaatst met meer rekenkracht, vermoedelijk de 6651. We hebben tientallen sites gezien waar 2600MHz ineens werd geactiveerd. Waarschijnlijk werd deze extra RRU al tijdens de upgrade geplaatst omdat dat goedkoper was. Later hoefde dan alleen nog een ploeg langs te komen om de baseband te vervangen, in plaats van alsnog een extra RRU te installeren. Hiermee kon Vodafone dus vrij makkelijk het netwerk nog een extra boost geven voor de start van de Umlaut tests.

Maar we zagen nog iets veranderen. Een fanatieke SDR-watcher in onze community zag met zijn radioapparatuur dat Vodafone in de 900MHz-band aan het schuiven was met 2G carriers. Hier ontstond een mooie lege ruimte. Vodafone heeft tot eind 2025 de 900MHz-band uitsluitend gebruikt voor 2G. Andere providers zetten deze al in voor 3G en later ook 4G. Maar door hoe Vodafone zijn netwerk had gebouwd, was dit voor hen vrijwel onmogelijk. In de kast onder de mast heeft Vodafone voor 2G altijd een DUG21 hangen. Dat is een controller van Ericsson die het 2G signaal voorbereidt voor de RRUs. De 900MHz-zenders waren uitsluitend aangesloten op deze DUG21. Om 3G of 4G op de 900MHz-band te kunnen inzetten, moest Vodafone deze zenders landelijk ook aansluiten op de DUW (voor 3G) of de baseband (voor 4G). Hier en daar waren het zelfs nog oudere zenders die niets anders dan 2G ondersteunden. Maar sinds het begin van de 700MHz uitrol is ineens een mogelijkheid ontstaan. De losse 900MHz zender werd ingeruild voor een 700/800/900MHz zender (Radio 2460). Deze is aan de ene kant aangesloten op de baseband voor 4G en 5G (voor 5G700 en 4G800), maar aan de andere kant op de DUG21 voor 2G. Nu Vodafone 700MHz bijna landelijk heeft uitgerold, hebben ze ook vrijwel overal de mogelijkheid om 4G op de 900MHz-band in te zetten. In december 2025 pikten we in Amsterdam per toeval een 900MHz 4G carrier op. Deze was 5MHz breed, wat de andere 5MHz vrijlaat voor 2G. Niet veel later zagen we deze locaties ook verschijnen in de update van het Antenneregister.

Het lijkt tot nu toe een beperkte test met 900MHz in alleen Amsterdam, waar nu op 20 sites deze nieuwe band is aangezet. Het lijkt wat summier, maar we ontdekten een patroon. De locaties die 4G uitzenden op 900MHz zijn uitsluitend locaties zonder 3500MHz. Deze keuze lijkt voort te komen uit een beperking in de rekenkracht van het type baseband dat Vodafone gebruikt. Deze basebands hebben simpelweg niet genoeg rekenkracht voor het toevoegen van 4G900. Om diezelfde reden staat vermoedelijk op veel sites met 3500MHz en 2600MHz de 1400MHz-band ook geheel uitgeschakeld. Van buitenaf is lastig te zien welke apparatuur Vodafone precies bij deze sites gebruikt. Op basis van onze waarnemingen lijkt dit echter de meest logische conclusie. Waarschijnlijk volgt later een uitrolronde met de nieuwe RAN Compute 6655 of 6672 van Ericsson. Dat is de nieuwe benaming voor wat vroeger bekend stond als de Baseband. Daarna kan mogelijk ook 1400MHz weer worden geactiveerd en kan Vodafone de uitrol van 4G900 verder uitbreiden.

Dan is er natuurlijk nog de uitrol van 3500MHz. Sinds het begin van 2026 lijkt Vodafone het tempo van deze uitrol enorm te hebben opgeschroefd. We zien nu overal nieuwe antennes verschijnen. Tot nu toe zien we hiervoor voornamelijk de AIR3258. In november kondigden Vodafone en Ericsson aan dat een nieuw type antenne ingezet ging worden, de AIR3255. Dit type antenne hebben wij tot op heden nog nergens gespot. Maar het zet ons wel te denken. In dat persartikel werd namelijk benoemd dat Vodafone ~3000 locaties ging upgraden. Dat doet ons vermoeden dat een groot deel van die 3000 locaties uiteindelijk een AIR3255-antenne krijgt. Vandaag staat de teller bij Vodafone al op zo'n 1300 locaties met 3500MHz. Dat zou kunnen betekenen dat Vodafone een grote uitrol van 3500MHz gaat doen. Het tempo waarop ze nu bezig zijn is indrukwekkend, en ook veel hoger dan bij KPN. KPN lijkt nu zo'n 50 locaties per maand te upgraden met 3500MHz, maar heeft er al zo'n 1900 staan. Als beide providers dit tempo volhouden, zou Vodafone in de zomer van 2027 KPN wel eens kunnen passeren in de uitrol van 3500MHz. Dit is enorm interessant en ook zeker iets wat wij in de gaten gaan houden.

Het is inmiddels al bijna een jaar geleden dat de frequentieveiling voor 3500MHz in Nederland van start ging. De uitrol van 3500MHz was bij de drie Nederlandse providers al bezig op het moment dat de veiling begon. Odido was bezig zijn netwerk om te bouwen naar Ericsson waarbij de nieuwe band werd toegevoegd, KPN begon het bestaande netwerk uit te breiden met 3500MHz, en ook Vodafone voegde op een aantal sites 3500MHz toe. Het tempo waarop Vodafone dat deed was lager dan bij de andere providers. Odido heeft op dit moment zo'n 4300 sites waar 3500MHz actief is, KPN zet deze band in op ongeveer 1300 sites en Vodafone op ongeveer 300 sites.

Het inzetten van de 3500MHz band op het Vodafone netwerk gebeurde tot nu toe alleen wanneer sites werden gemoderniseerd of nieuw gebouwd. Maar aangezien Vodafone al in 2021 is begonnen met het project om oude apparatuur uit te faseren zouden enkele duizenden sites worden overgeslagen in die strategie. Het was voor ons onduidelijk wat Vodafone precies van plan was, totdat we begin Maart een aantal sites zagen die reeds waren gemoderniseerd waar 3500MHz op is toegevoegd, met een ander type antenne dan ze tot nu toe gebruikten. De 3500MHz uitrol van Vodafone gebeurde tot nu toe met de Ericsson AIR3278, een 32x32 massive mimo antenne.

De AIR3278 gebruikte Vodafone tot nu toe op alle sites met 3500MHz. Er zijn geen variaties met andere typen antennes. Tot nu dus, want we ontdekten dat de site bij het stadion in 's-Hertogenbosch die in April 2023 al is gemoderniseerd nu 3500MHz had gekregen met een afwijkend type antenne. De antenne die je ernaast ziet hangen is een Ericsson AIR3258. Ook dit is een 32x32 massive mimo antenne. Het verschil met de AIR3278 die Vodafone tot nu toe gebruikte is dat de AIR3258 een hoger zendvermogen heeft. 320W vs 200W bij de AIR3278. Het is onbekend of er verder nog verschillen zijn.

Het valt op dat deze site nu al het spectrum uitzendt op zijn primaire eNodeB nummer. Normaal plaatste Vodafone vaak een tweede baseband voor 2600MHz (en vroeger zelfs voor 2100MHz) omdat een enkele baseband niet genoeg rekenkracht heeft voor de hele site. Een baseband is het apparaat dat onder de mast in de kast hangt die de radiosignalen genereert. Hierop zijn dus alle RRUs (zenders) aangesloten, en deze baseband heeft een netwerkverbinding naar de rest van het Vodafone netwerk. In een aantal vergunningaanvragen hebben ze gezien dat sites met 3500MHz vaak een enkele Baseband 6651 hebben. De combinatie van twee basebands bij deze site is dus waarschijnlijk door een enkele Baseband 6651 vervangen. De nummers zijn simpelweg een typeaanduiding van de baseband.

Van de rekenkracht in deze basebands hangen veel dingen af. 3500MHz is een veel bredere carrier dan het FDD spectrum wat tot nu toe gebruikt werd, en door de inzet van massive mimo en beamforming is veel meer rekenkracht nodig. Odido zet om deze reden bij elke site een combinatie van Baseband 6651 en Baseband 6631 in. Bij Vodafone werd vaak een set van tweemaal Baseband 6630 en later een set van tweemaal Baseband 6631 ingezet. Ons vermoeden is dat elke Vodafone site met 3500MHz een enkele Baseband 6651 heeft. Dit is echter lastig om te bevestigen aangezien deze basebands in de kast hangen onder de mast.

In de Antenneregister update van begin April 2025 was zichtbaar dat Vodafone op een groot aantal sites waar 3500MHz actief is de 1400MHz band heeft uitgeschakeld. Ons vermoeden is dat dit komt doordat een enkele Baseband 6651 qua rekenkracht niet toereikend is voor de hele site. Toch zien we een aantal zeer recent omgebouwde sites met 3500MHz actief waar de 1400MHz band niet is uitgezet. We weten niet waardoor dit komt, maar als we een gok mogen doen zou het mogelijk kunnen zijn dat Vodafone bij deze sites nieuwere typen basebands inzet, namelijk de recent aangekondigde 6672 of 6655. Hiervan hebben we echter geen enkele bevestiging.

Dit is echter nog niet alles. Al aan het einde van de zomer van 2024 viel ons langs de A27 bij Meerkerk een Vodafone site op met een bijzonder type antenne. Hier hing namelijk een Commscope antenne (gebruikelijk voor Vodafone), met daarachter een actieve antenne voor 3500MHz. Dit soort alles-in-één antennes hebben we bij Odido en KPN ook al gezien. Maar deze Commscope antenne bij Vodafone is bijzonder, aangezien Vodafone RAN apparatuur van Ericsson gebruikt, wat anders is dan de antenneleverancier Commscope. KPN en Odido gebruiken alles-in-één antennes van hun eigen RAN leverancier, respectievelijk Huawei en Ericsson. Een beetje speurwerk later kwamen we erachter dat het waarschijnlijk ging om een antenne uit het Mosaic platform van Commscope. Dit is een passieve antenne met een frame erachter, waar een actieve antenne van elk mogelijke RAN leverancier geplaatst kan worden. We konden duidelijk zien dat de antenne die Vodafone daarachter had geplaatst géén AIR3278 was, maar we wisten niet zeker wat het wel was. Nu we de eerste sites met AIR3258 antennes ontdekten was duidelijk dat dat type antenne ook werd gebruikt achter die Commscope Mosaic antenne.

Het voordeel van dit soort alles-in-één antennes is dat de site veel compacter is. Mogelijk hoeft er zelfs minder te worden betaald voor ruimte in de mast. Als Vodafone een AIR antenne naast zijn passieve antenne hangt doen ze dat vaak met een zijbeugel wat er vanaf de grond soms nog wat fragiel uitziet. Vodafone had net als Odido ook het eigen aanbod van Ericsson kunnen gebruiken met dit soort antennes, maar ons vermoeden is dat deze oplossing goedkoper is. Ondanks dat we deze site al in September 2024 tegenkwamen werden er heel lang geen sites bijgebouwd met dit type antenne. Inmiddels is dat anders. In Maart heeft in Groningen ook een site dit type antenne gekregen, en ook de mast op het Walibi festivalterrein heeft inmiddels zo'n exemplaar staan. In beide gevallen hangen alle drie sectoren aan een enkele buis, waardoor het plaatsen van een zijbeugel onmogelijk is. Dit soort antennes bieden dus een uitkomst om een compacte site te kunnen bouwen.

Het lijkt erop dat Vodafone in Maart het tempo van de 3500MHz uitrol flink heeft verhoogd. In de grote steden hebben we meerdere sites gezien waar 3500MHz is toegevoegd. Parallel daaraan vernemen we ook dat Vodafone wat upgrades aan het doorvoeren is op het gebied van transmissie. Glasvezelverbindingen van 1Gbps worden geüpgraded naar 10Gbps. In de grote steden zijn al meerdere sites waar je meer dan een gigabit kunt halen op 5G.

Helaas heeft Vodafone in de laatse paar Antenneregister updates geen 5G data meegestuurd, waardoor de 5G data op de Antennekaart nu ook flink achterloopt. We kunnen daardoor niet anders bijhouden waar 3500MHz wordt toegevoegd dan het op locatie te vinden. Het zou dus mooi zijn als Vodafone deze data weer actueel kan maken. Verder spelen er in het land nog wat andere interessante zaken waar we jullie binnenkort over op de hoogte brengen. We houden de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten.

De Odido Ericsson migratie is in volle gang. Het tempo ligt zelfs zo hoog dat er minder dan duizend Huawei locaties over zijn. Gemiddeld worden er zo'n 50 sites per week omgebouwd van Huawei naar Ericsson. We hebben nog maar één enkel artikel geschreven over de Ericsson migratie. Dit was vrijwel aan de beginfase van het Ericsson project. Sinds die tijd zijn meer strategische keuzes duidelijk geworden. Ook zijn sinds dat moment meerdere nieuwe zenders en antennes in gebruik genomen. In dit artikel willen we jullie daarom bijpraten over alle apparatuur die Odido gebruikt tijdens de Ericsson migratie.

In het eerdere artikel over de Ericsson migratie las je dat Odido gebruik maakt van twee stuks Radio 2238 per sector voor het lage spectrum, waarmee ze in een 4T4R configuratie kunnen zenden. In de zomer van 2023 kwam een alternatief voor deze constructie met twee RRU's per sector, namelijk de Radio 6646. Dit is een 6T6R RRU die 700/800/900MHz doet. Deze RRU is ontworpen voor 3-sector sites in erg rustige gebieden. Er hoeft dan maar een enkele RRU in de mast te worden gehangen waarmee drie sectoren op 2T2R kunnen worden aangestuurd. In Nederland kennen we zulke rustige gebieden niet. Begin vorig jaar had Ericsson nog geen 4T4R model voor de lage banden die breed leverbaar was. Daarom zette Odido de Radio 6646 in. Dat betekent dus dat twee van de zes poorten ongebruikt bleven. De antennes van Odido hebben immers maar 4 poorten voor het lage spectrum.

Het voordeel van deze RRU is natuurlijk dat hij minder ruimte inneemt dan twee Radio 2238's per sector. Ondanks dat deze RRU voor een iets ander doel is ontworpen werkt het prima voor wat Odido wil bereiken, de twee ongebruikte poorten nemen ze dan voor lief. Bij sommige daklocaties of masten waar ruimte beperkt is hebben we ook een setup gezien met maar twee stuks Radio 6646 voor de hele site, waarbij op beide zenders wel alle zes poorten in gebruik zijn.

Ook werd in de zomer van 2023 een alternatief geïntroduceerd voor de Radio 4466. De 4466 is namelijk een RRU met 1800MHz, 2100MHz en 2600MHz. Maar in sommige gebieden is het niet nodig om 2600MHz uit te rollen. Daarvoor is nu een nieuw type 1800/2100MHz RRU beschikbaar, namelijk de Radio 4490. Dit is een opvolger van de Radio 4480 die we Vodafone zagen gebruiken. Hij is kleiner, lichter en energiezuiniger.

In het eerste artikel schreven we ook al over de AIR3218. Dit is een compacte alles in 1 antenne waar ook 32x32 3500MHz is ingebouwd. Op dat moment waren er twee versies in omloop, een 2.0m lange versie, en een 1.7m lange versie. In de zomer van 2023 zagen we een antenne die er iets anders uitzag maar waaraan we niet konden verklaren wat het exact was. Na lang goed kijken ontdekten we dat het nieuwe type antenne een stukje korter was. De AIR3218 1.5m had ook zijn intrede gedaan in de Nederlandse markt. Dit is de compactste alles in 1 antenne die Odido op dit moment gebruikt.

Het formaat van deze antenne is bijna niet te onderscheiden van de 1.7m variant van de AIR3218. Het verschil zit hem in de draagbeugel achter de ingebouwde AIR antenne. Die loopt horizontaal achter de antenne langs. In de AIR3218 1.7m of 2.0m is deze antenne anders bevestigd. In feite is dit gewoon een losse 32x32 3500MHz antenne die achter de grotere antenne wordt gemonteerd. Op die manier is die module dus ook te verwisselen bij eventuele storingen.

Deze kleine AIR3218 is niet de enige nieuwe antenne die in de zomer van 2023 werd geïntroduceerd. Ook de grotere broer van de hele serie deed zijn intrede in de Nederlandse markt, namelijk de AIR6418. Dit is een 2.6m lange antenne waarbij het ingebouwde component voor 3500MHz niet 32x32 is, maar 64x64. Het formaat van deze antenne komt overeen met de grotere sectorantennes die je ziet. Net als de AIR3218 antennes heeft deze antenne 4 poorten voor het lage spectrum, en 8 poorten voor het hoge spectrum. Dit type antenne kom je vooral tegen buiten de steden in mastlocaties. Langs snelwegen zie je vrijwel geen ander type antenne hangen.

Technisch gezien is deze antenne gelijk aan een losse 2L4H antenne met een AIR6419 ernaast. Sterker nog, de actieve 3500MHz antenne die in deze antenne zit is praktisch hetzelfde ding als de AIR6419. In vrijwel alle mastlocaties zie je deze terugkomen. Toch ontdekten we een interessante trend. Wanneer Odido zelf namelijk een nieuwe vakwerkmast bouwt plaatsen ze altijd een headframe met een losse 2L4H antenne en een losse AIR6419 ernaast. Waarschijnlijk geeft dit meer flexibiliteit bij vervangingen in de toekomst.

Toch is het op sommige plekken niet nodig om massive mimo 3500MHz op te hangen. Om te voorkomen dat een sector dan helemaal zonder 3500MHz komt te zitten is een tussenoplossing nodig, namelijk 8T8R. Dit gaat niet via een actieve antenne maar een RRU in een passieve antenne. Ik had deze RRU zelf nog nergens zien hangen, en ook niemand uit de community had hem gespot. Tot begin Februari toevalligerwijs bij de site waar ik thuis mee verbindt zo'n RRU opdook. Je zal bijna denken dat Odido expres nieuwe apparatuur bij mij in de buurt ophangt. Odido gebruikt hiervoor de Ericsson Radio 8863. Dit is dus een 8T8R RRU waar 8 RF jumpers uit komen voor het 3500MHz signaal, plus een negende calibratiekabel. Deze gaan dan via MQ5/MQ4 cluster stekkers de antenne in. In bovenstaande foto kun je bij de linker antenne onderaan zelfs een aantal van deze MQ5/MQ4 jumpers zien. Deze RRU zie je vooral in rustige gebieden. Soms zie je dat een mast in één of twee sectoren een AIR6418 heeft hangen (gericht op gewoond gebied), en dan een enkel sector met een passieve antenne met een Radio 8863 erin (gericht op een weiland).

Deze RRU is vrij makkelijk te herkennen. Want dit is de enige RRU waar acht (technisch gezien negen) RF jumpers uit komen. De RF aansluitingen in de RRU zijn kleiner dan de RF kabels die Odido gebruikt, daarom zitten er metalen koppelstukken tussen. Deze glinsteren meestal flink in de zon waardoor je de RRU goed kan herkennen. Sinds de activatie van 3500MHz op het Odido netwerk zijn deze RRU's nog niet in alle gevallen ingeschakeld. We weten niet precies waarom, maar het lijkt erop dat wanneer een site uitsluitend 8T8R RRU's heeft ze wel actief zijn, maar wanneer een site AIR antennes en RRU's heeft, de RRU's inactief zijn. We weten niet waarom dit is, maar dit wordt in de toekomst vast aangepast.

In de zomer van 2024 zagen we nog een paar nieuwe RRU's de intrede doen bij Odido. Een hiervan is de Radio 4486. Dit is het derde alternatief voor de lage banden. Zoals je aan het begin van dit artikel zag is de Radio 6646 een perfecte oplossing, maar is hij erg lomp, en worden een aantal RF kanalen niet benut. De Radio 4486 is een erg nieuwe zender van Ericsson die we verder nog nergens hadden gezien. Hij is kleiner en energiezuiniger dan zijn voorgangers. Deze radio is ook 4T4R.

De tweede nieuwe radio die we zagen is een opvolger voor de Radio 4466 (4T4R 1800/2100/2600MHz), namelijk de Radio 4485. Deze ziet er vrijwel identiek uit aan de Radio 4486. Ook deze is flink wat energiezuiniger dan zijn voorganger, een aardig stuk kleiner en ook veel lichter. Beide nieuwe RRU's worden nog niet altijd ingezet. De oudere types zien we ook nog steeds verschijnen bij omgebouwde sites. We denken dat de reden is dat Ericsson nog niet genoeg hiervan kan leveren. Opzich geen punt, want de oudere types werken ook prima.

Het totale plaatje van gebruikte RRU's en AIR antennes bij Odido is nu als volgt:

De laatste fase van de Ericsson ombouw is nu bijna van start. Ruim 4000 macro sites en een paar honderd indoor sites zijn inmiddels omgebouwd. Minder dan 1000 sites moeten nog worden omgebouwd. Onze verwachting is dat voor het einde van het jaar alle reguliere sites zijn omgebouwd naar Ericsson. Dan blijven alleen een paar honderd lastige locaties over. Dit zijn bijvoorbeeld sites die zullen verdwijnen en zullen worden vervangen door een alternatief op een andere plek, sites in zwakke masten die worden vervangen door een sterkere mast, sites in kerken of aan monumentale gebouwen waar een vergunningstraject voor loopt en ten slotte hoogspanningsmasten waar veel samenwerking met de netbeheerders nodig is. Aan het begin van het Ericsson project hadden we zelf niet verwacht dat het tempo zo hoog zou komen te liggen, maar het is toch gelukt om in twee jaar tijd het grootste deel van het netwerk om te bouwen. De laatste overgebleven sites kunnen best wel wat tijd in beslag nemen. Mogelijk dat Huawei dus nog een tijdje blijft draaien in het Odido netwerk. Maar er zal een punt komen dat ook die worden uitgeschakeld en Odido een volledig Ericsson-gebaseerd radio netwerk heeft.

Een klein half jaar geleden schreven we hoe KPN was begonnen met de uitrol van 3500MHz. Sinds die tijd is de Nederlandse frequentieveiling geweest en hebben alle drie providers dit nieuwe spectrum ingeschakeld. Zoals in het vorige artikel beschreven had KPN op zijn ongeveer 350 type 3 (high capacity) sites 64x64 massive mimo 3500MHz opgehangen, met de Huawei AAU5646. Op de andere twee typen sites die je grofweg het meeste ziet hangen in het land werd 3500MHz uitgerold met een 8T8R RRU, namelijk de Huawei RRU5815.

Maar ondanks dat KPN deze locaties van 3500MHz had voorzien bleef een grootschalige uitrol uit. De meest rustige locaties hadden een 8T8R RRU gekregen, en de meest drukke sites in de steden hadden een 64x64 massive mimo antenne gekregen. Maar daartussen bleven heel veel sites over in steden of langs drukke wegen waar nog helemaal niks hing. De vraag was dus wat de strategie hier zou zijn. Maar het duurde niet lang voordat deze vraag beantwoord werd. Kort voor de landelijke inschakeling van 3500MHz zagen we dat in Zwolle een site vlak bij het treinstation nieuwe antennes kreeg. Dit was erg ongebruikelijk, aangezien KPN nog niet al te lang geleden alles heeft vervangen door nieuwe Huawei apparatuur.

Op het eerste oog is het nog onduidelijk wat dit precies voor antenne is. Maar het valt wel meteen op dat achterop de antenne een ingebouwde zender zit. Dit is zeer waarschijnlijk een ingebouwde 64x64 massive mimo antenne, voor 3500MHz. Maar de rest heeft meer onderzoek nodig. Dit is de reden waarom wij liever mastlocaties bekijken. Want in een mast hangt alles zo dat het vrij goed zichtbaar is.

In de maand na deze ontdekking zagen we deze nieuwe antenne op allerlei plekken opduiken. In Almere kwamen we een site tegen waar de onderkant van de antenne goed zichtbaar is. Hieronder zie je een foto van de poorten onderop de antenne.

De aansluitingen onderop deze antenne zijn vrij ongewoon vergeleken met andere antennes. De vier rode poorten aan de zijkanten zijn voor het lage spectrum, 700MHz, 800MHz en 900MHz. Deze banden draaien hier nog steeds in een 2T4R configuratie, waarvoor de reeds aanwezige RRU5509t wordt gebruikt. De andere vier dikke stekkers kun je herkennen van de bestaande KPN antennes. Daar wordt een set van twee van deze connectoren naast elkaar gebruikt voor 8T8R. In andere artikelen noemen we dit clusterpoorten. In het geval van 8T8R zijn dit MQ5/MQ4 stekkers. De MQ5 stekker heeft 5 coax lijnen, de MQ4 stekker heeft 4 coax lijnen. De negende feeder wordt bij 8T8R gebruikt voor calibratie. Maar bij deze antenne is alles anders. Zo'n MQ4 stekker heeft vier coax lijnen, en voor de meeste banden worden een 4T4R RRU gebruikt. Daarom kun je de ruimte onderop de antenne dus veel beter benutten door deze vier losse coax poorten te vervangen door één enkele MQ4 aansluiting. Dat is hier dus ook gebeurd.

De blauwe MQ4 poort wordt gebruikt voor 4T0R 1400MHz, met de reeds aanwezige RRU5301. Een van de drie gele MQ4 aansluitingen is voor 4T4R 2600MHz FDD, ook met de reeds aanwezige RRU5301. De andere twee MQ4 poorten worden gebruikt voor 8T8R 1800MHz en 2100MHz. Zoals eerder beschreven is voor 8T8R meestal een calibratiefeeder nodig, dat is de enkele losse feeder aan de voorkant van de antenne. KPN gebruikte al 8T8R 1800/2100MHz FDD op hun bestaande type 3 (high capacity) sites. Hier kwam het 1800MHz deel uit een actieve AAU5973e antenne, en het 2100MHz deel uit een set van twee RRU5904 zenders. Bij dit nieuw type antenne wordt ook een nieuw type RRU gebruikt, waarbij in een enkele RRU 8T8R 1800MHz en 2100MHz aanwezig is. Dit is de nieuwe Huawei RRU5866.

Oplettende kijkers valt misschien op dat de radioconfiguratie in dit nieuwe type antenne exact gelijk is aan de bestaande type 3 (high capacity) sites van KPN. Daarin is 3500MHz ook 64x64, en 1800/2100MHz ook 8T8R. Daarom bestempelen wij dit nieuwe type antenne voor het gemak ook als een type 3 (high capacity) site. Van de bestaande type 3 layout met een grote passieve antenne en een losse 3500MHz antenne zullen we dus waarschijnlijk geen nieuwbouw meer zien.

Sinds het begin van de zomer heeft KPN al flink wat sites gebouwd met deze nieuwe antennes. Het is dus duidelijk dat dit de eerste grootschalige capaciteitsuitbreiding is na het afronden van het Huawei ombouwproject. Massive mimo 3500MHz heeft aardige voordelen over 8T8R, voornamelijk in drukke gebieden. We zagen Odido al groot uitpakken met massive mimo, dus het is mooi om KPN dit nu ook te zien doen. In de steden zijn al flink wat sites omgebouwd naar dit nieuwe type antenne.

Deze nieuwe KPN antenne bestaat uit twee delen. De antenne zelf is de AAU5855n. De 3500MHz antenne die achterop zit gemonteerd is de AAU5658m. Beide zijn onderdeel van het Huawei Maxwell platform. Dit is dus een ander type antenne dan de AAU5646 die we KPN tot nu toe hebben zien gebruiken. Een belangrijk verschil die we hierin zagen is dat de AAU5646 de hele 3500MHz band ondersteunt, namelijk vanaf 3420MHz t/m 3800MHz. De AAU5658m doet alleen 3450MHz t/m 3750MHz. Daarmee ondersteunen ze dus wel de hele commerciële band, maar niet de private blokken. Een voordeel hiervan is dat er minder filtering nodig is in de antenne, waardoor de antenne lichter en goedkoper is, en ook nog eens energiezuiniger. De Ericsson AIR antennes die Odido gebruikt doen iets vergelijkbaars.

Ook valt op dat deze nieuwe AAU5855n antennes erg snel verkleuren. De antennes van de site in Zwolle die we als eerste ontdekten zijn inmiddels al geelgroen geworden. Dit kan waarschijnlijk geen kwaad, maar het is wel jammer om te zien dat de antennes zo snel verkleuren. Zie je ergens onderweg dus een flink vergeelde antenne met een kleine grijze antenne achterop, dan is de kans groot dat je naar zo'n nieuwe KPN Huawei Maxwell antenne aan het kijken bent. Op het moment van schrijven heeft KPN al 269 van deze sites in het land staan. Bekijk hier waar deze nieuwe antennes hangen

Bij wijze van toeval zagen we vlak voor de opbouw van het Lowlands festival in Biddinghuizen dat ook de vaste mast op het festivalterrein dit nieuwe type antenne heeft gekregen. De vaste mast op het Walibi evenemententerrein was altijd al een bijzondere. KPN heeft daar een dikke site hangen, maar met Defqon en Lowlands werd deze altijd in zijn geheel uitgeschakeld. Lager in de mast hing een onaangesloten multi-beam antenne van KPN. Tijdens deze festivals werd daar een festivalset ondergezet met tijdelijke zenders. Maar nu is alles daar anders. De oude type 3 (high capacity) site bovenin die mast is vervangen door deze nieuwe Huawei antennes. De multi-beam antenne gericht naar het noorden is nu permanent aangesloten. De grote antenne naar het noorden heeft daardoor geen 1800MHz, 2100MHz of 2600MHz. Dit zit namelijk in de 9-sector multi-beam antenne die lager in de mast hangt (waarvan maar 7 sectoren in gebruik zijn). Tijdens Lowlands werd deze nieuwe configuratie gebruikt. Al het hoge FDD spectrum op deze site wordt nog steeds uitgeschakeld, maar de multi-beam antenne verzorgt nu de Alpha stage van capaciteit. Daar bovenop doet nu het 3500MHz component in de Maxwell antenne ook mee. Het resultaat is dat KPN in deze mast niet steeds meer hoeft te schuiven met apparatuur.

Het is jammer dat met deze aanpassing aan de vaste festivalmast deze hele site is verdwenen uit Antenneregister, en daarbij dus van de kaart. Het oorspronkelijke site ID 1940 is opgeheven, en de gehele site draait nu op ID 672, wat voorheen de festivalantenne was. Waarschijnlijk filtert KPN festivalmasten weg in de export naar het Antenneregister. Maar omdat de 672 nu in feite een permanente site is geworden zou hij moeten worden geëxporteerd naar Antenneregister, zodat wij hem weer zien op de kaart.